Cảm mạo phong hàn là những bệnh do thời tiết lạnh gây ra và phổ biến hơn vào thời điểm giao mùa. Nhưng những năm gần đây, bệnh đã xuất hiện ngay cả trong mùa hè. Vậy, cảm mạo và phong hàn bắt nguồn từ đâu? Cách điều trị bệnh như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ lý giải những thắc mắc trên.

Xem thêm:

Thế nào là cảm mạo và phong hàn? 

Phong và hàn là hai trong lục khí độc: phong, hàn, thử, thấp, táo, và giáng hỏa. Phong là gió. Hàn khí lạnh lạnh lùng, chủ về đông. Vào lúc thời tiết bốn mùa ở đới ôn hòa, cơ thể sẽ khỏe mạnh. Tiết mùa xuân ấm, nóng bức vào mùa hè, mát mẻ vào mùa thu, và lạnh giá vào mùa đông. 

Trời lạnh là cơ thể bị nhiễm tà khí phong hàn tức gió độc. Khi thời tiết thay đổi bất thường, cơ thể không kịp thích ứng, tà khí có cơ hội xâm nhập cơ thể và gây bệnh. Bệnh phong ban đầu được nhận định là gốc là ngoại cảm, nếu nặng ở kinh lạc là phong hàn, nếu nhẹ mà chỉ ở các lớp bề ngoài của da thì là bệnh phong.

Cháo hành tía tô - trị cảm mạo phong hàn lúc giao mùa
Cháo hành tía tô – trị cảm mạo phong hàn lúc giao mùa

Bệnh phong hàn trong y học cổ truyền thường được nhắc đến là các biểu hiện mệt mỏi, đau nhức toàn thân. Cũng rất nguy hiểm nếu mắc phải căn bệnh này, nhất là do thay đổi thời tiết. Vì khi người bệnh bị nhiễm phong do tà khí, hơi lạnh từ bên ngoài xâm nhập vào cơ thể khiến người bệnh bị nhiễm bệnh. Đồng thời, nếu điều kiện khí hậu tương đối ẩm ướt, bệnh sẽ phát triển thành bệnh thương hàn cấp thấp. 

Bệnh phong hàn thường xuất hiện khi chuyển mùa, mưa nắng thất thường. Sự ngăn cản cơ thể thích nghi với môi trường và do đó dễ bị nhiễm lạnh và sinh bệnh. Thời tiết lạnh xâm nhập vào da, phế mất chức năng phát tán phế. Cộng với can khí uất kết gây nên các chứng: ho, sợ gió, sợ lạnh, nhức đầu, nghẹt mũi.

Cảm lạnh là một bệnh do vi-rút lây lan qua đường hô hấp. Bệnh thường kèm theo các triệu chứng như sổ mũi, hắt hơi, ngứa họng, đau họng, ho, nghẹt mũi, sốt nhẹ,…

Căn nguyên và cơ chế sinh bệnh cảm mạo – phong hàn

Căn nguyên của bệnh phong hàn và cảm mạo là do nhiễm lạnh bên trong và bên ngoài cơ thể. Nguyên nhân gây nhiễm lạnh là do ảnh hưởng của ngoại cảnh. Chủ yếu do hàn khí xâm nhập khiến cơ thể suy nhược, hệ miễn dịch giảm sút, dễ tạo điều kiện sinh sôi bệnh tật.

Theo Đông y, cảm mạo thường do phế quản bị rối loạn chức năng. Phế quản là hệ thống bảo vệ trên bề mặt cơ thể, ngăn cản sự xâm nhập của ngoại khí tà khí. Cảm mạo là kết quả của sự xung đột giữa khí bên trong và bên ngoài.

Nguyên nhân bên ngoài hoặc nguyên nhân khách quan được phân loại như sau:

  • Bệnh phong hàn, cảm mạo thường xuất hiện khi cơ thể bị cảm lạnh khi trời mưa hoặc tiếp xúc với sương, nước lạnh quá lâu. Các triệu chứng phổ biến nhất của bệnh bao gồm: chảy nước mũi, nặng hơn có thể dẫn đến phù nề đường hô hấp. 
  • Một số dấu hiệu khác cũng có thể giúp nhận biết bệnh phong hàn bao gồm đau nhức xương khớp, phong thấp… 
  • Bệnh phong hàn và cảm mạo thường xuất hiện vào mùa nắng nóng và kèm theo các triệu chứng như say nóng. Điều này thường xảy ra khi bệnh nhân tiếp xúc với gió nóng hoặc không khí khô nóng gây ra cảm lạnh, sốt, khó chịu.
  • Nguyên nhân lây nhiễm bệnh phong có thể là do tâm lý người bệnh không ổn định. Thêm nữa là chế độ ăn uống không điều độ khiến cơ thể luôn trong tình trạng mệt mỏi, suy nhược. 
  • Ngoài ra, một số bệnh như cao huyết áp, viêm loét dạ dày tá tràng hoặc chức năng dạ dày kém, thiếu ngủ, chán ăn… cũng được coi là những yếu tố nguy cơ dẫn đến yếu cơ, nhiễm phong, thương hàn. Nếu tình trạng sức khỏe của người bệnh thường xuyên mệt mỏi, suy nhược có thể dẫn đến các rối loạn khác.
Phụ nữ thiếu dương khí rất dễ nhiễm cảm mạo phong hàn vào thời điểm giao mùa
Phụ nữ thiếu dương khí rất dễ nhiễm cảm mạo phong hàn vào thời điểm giao mùa

Biểu hiện lâm sàng của bệnh cảm mạo và phong hàn

Cảm lạnh diễn ra nhanh và đột ngột, không có thời gian ủ bệnh (hoặc thời gian ủ bệnh ngắn). Diễn biến của bệnh ngắn, tối thiểu 3-5 ngày, tối đa 7-8 ngày. Các triệu chứng chính thường là các triệu chứng về phế quản. Ví dụ như: nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi, ho, sợ lạnh, nóng, khó chịu toàn thân,… 

 

Người bệnh bị cảm mạo hay phong hàn đều sốt cao

Tình trạng bệnh thường đa dạng, thường có ngứa, khô, khó chịu ở mũi họng là chính. Các giai đoạn; thời kỳ tiếp theo là hắt hơi, ngạt mũi, chảy nước mũi, hay mệt mỏi, cơ thể khó chịu. Nếu tình trạng nhẹ, chỉ viêm đường hô hấp trên, tình trạng không nghiêm trọng và rất dễ tự khỏi. Nhưng nếu nặng có thể bị sốt, ho, đau ngực, các triệu chứng ở phế quản. 

Bệnh cảm mạo giao mùa có xu hướng phát triển nhanh, triệu chứng toàn thân nặng kèm theo sốt cao, thân nhiệt từ 39 độ C-40 độ C. Triệu chứng kèm theo là: đau mình mẩy, nghẹt mũi sau sốt, sổ mũi, đau họng, ho khan,…. Trường hợp nặng sốt cao không hết, thở khò khè, khó thở, môi và móng tay xanh, thậm chí ho ra máu, co giật.

Bệnh phong hàn thường xuất hiện với các dấu hiệu hoặc triệu chứng sau: 

  • Cứng khớp, khó kéo duỗi và cử động; đau cơ thể, phù nề lưng dưới và các chi dưới. 
  • Thường xuyên đau bụng, khó tiêu. 
  • Ngoài ra còn các triệu chứng cảm lạnh như nhức đầu, ho, nghẹt mũi, sốt nhẹ, chảy nước mũi.
  • Đau rát trong người, mệt mỏi khi đi tiểu hoặc thay đổi màu sắc nước tiểu 
  • Người bệnh cảm thấy mệt mỏi, biếng ăn hoặc chán ăn, gầy yếu. 

Cảm mạo phong hàn giao mùa được coi là bệnh cảm cúm thông thường và có thể được điều trị tại nhà. Tuy nhiên, nếu phác đồ điều trị không phù hợp hoặc dùng thuốc không đúng có thể dẫn đến các biến chứng như ho mãn tính, viêm phế quản, viêm phổi. 

Cơ thể con người khỏe mạnh bình thường có thể chống lại sự thất thường của khí hậu, của trời đất gọi là tà khí. Tà khí bao gồm phong (gió), lạnh (lạnh), thử (dương), thấp (ướt), táo (khô), hỏa (nhiệt). Khi tà khí mạnh và chánh khí yếu (chánh khí là khả năng chống lại tà khí bên ngoài cơ thể) là lúc cơ thể bị bệnh.

Nhiều trường hợp cơ thể dễ bị ảnh hưởng bởi gió lạnh như thời tiết quá lạnh mà cơ thể không được bảo vệ đủ ấm. Ngay cả khi bệnh chưa khỏi, đã khỏi, gặp mưa gió; phụ nữ mới sinh, da còn hở, ngấm nước lạnh lâu…cũng có thể bị bệnh. 

Chẩn đoán phân biệt 

Phong hàn cảm mạo chia làm 2 thể: 

Cảm mạo phong hàn giao mùa

Khi thời tiết nóng lạnh bất thường có thể gây cảm lạnh và phong hàn. Vì vậy, về mặt lâm sàng, trước hết phải phân biệt rõ ràng giữa kiểm phong hàn lạnh và phong hàn nhiệt. 

Cả hai chứng đều sợ lạnh, sốt, nghẹt mũi, sổ mũi, nhức đầu, cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh phong hàn, cực kỳ sợ lạnh; không có mồ hôi, nước mũi xanh, mạch phù hoặc mạch nhanh.

  • Sự khác biệt giữa cảm lạnh thông thường và cảm theo mùa

Cảm lạnh thông thường xuất hiện lẻ tẻ và có các phản ứng dị ứng rõ ràng. Nhưng bệnh nhẹ, tình trạng chung không nghiêm trọng, và tính chất lây truyền ít. Khi bị cảm theo mùa và sốt thì rất dễ lây lan. Tình trạng bệnh rõ ràng, các triệu chứng nặng hơn, có thể xuất hiện các biến chứng, dễ mắc các bệnh khác. 

Bài thuốc và chế độ dinh dưỡng cho người bị cảm mạo phong hàn

  • Cháo hành tía tô: Trong món ăn này, hành (Thông bạch) có tác dụng tán phong, ích khí, tía tô cũng có tác dụng tán cảm, trị ho, long đờm. Gạo tẻ có tác dụng dưỡng khí, cường tỳ vị.
Cháo tía tô giải cảm
Cháo tía tô giải cảm – phương pháp giải Cảm mạo phong hàn giao mùa

Sự kết hợp của ba vị có tác dụng tán phong hàn, giải cảm, bổ tỳ vị, giúp người bệnh mau lành bệnh. Ngoài ra, có thể cho một chút gừng vào bát cháo để cải thiện tính hàn hiệu quả. 

  • Trà Gừng kết hợp đường Nâu: Đây là thức uống tuyệt vời cho những người bị cảm lạnh, đặc biệt là sau khi đi mưa. Một ít lát gừng tươi, nước nóng và một chút đường nâu là ta đã có một ly trà gừng đường nâu có tác dụng giải cảm. Nếu nhiễm hàn nhiều có thể pha thêm chút rượu để tăng tác dụng tán hàn, sinh huyết.
  • Nước rau mùi – Hành – Gừng: Nguyên liệu nấu nước uống này gồm 10 gam hành tươi, 15 gam rau ngổ tươi, 15 gam gừng tươi. Cho cả 3 thứ vào nấu khoảng 5 phút rồi chắt lấy nước, uống nóng. Thêm một chút đường nâu cho dễ uống. 
  • Xông hơi hương liệu & thảo dược:

– Các loại thảo mộc như ngọc trúc, quế, long não, tràm, bạc hà và các loại thảo mộc khác có chứa tinh dầu có tính cay, nóng, sinh tân, giải phong hàn, giải cảm. 

Cách hấp, luộc: Đổ nước vào 2/3 nồi đun đến khi nước gần sôi thì cho các vị thuốc trên vào. Đun canh trên lửa vừa, đậy vung kín, để nước sôi lại khoảng 2-3 phút rồi vớt ra hấp ngay.

Cách xông hơi: Phòng xông hơi ướt cần đủ kín. Khi nước xông trong nồi sắp sôi, yêu cầu bệnh nhân cởi quần áo ngoài. Người bệnh nên ngồi trên mặt phẳng, bắt chéo chân sang một bên, ngẩng đầu nghiêng sang một bên để hơi nước nóng phả vào mặt. Sau đó, đặt nồi xông trước mặt, che mặt, trùm khăn. Thông qua đó, hơi nóng từ nồi thảo dược bốc lên. 

Hít thở sâu và để hương thơm của tinh dầu thấm sâu vào cơ thể. Thời gian hấp khoảng 10-15 phút. Khi tắm xong, bạn hãy mở chăn ra và lau mồ hôi bằng khăn khô và sạch. Có thể đổ 1 cốc nước (khoảng 50ml) từ nồi xông cho bệnh nhân uống. Cuối cùng cho nước ấm vào xông đạt 37-38 độ C rồi tắm trong phòng kín, lau khô. 

Đối với bệnh nhân là người già yếu, mắc bệnh mãn tính, thể trạng yếu… cần có người phục vụ ngồi phía sau, giữ vai bệnh nhân để tránh cho bệnh nhân bị ngã.

Sau khi hoàn thành các bước xông hơi bạn nên ăn một chén cháo ấm. Nấu cháo trắng, múc ra bát, thêm tía tô, hành, tỏi phi, hạt tiêu, gia vị vừa ăn. Điều này sẽ giúp người bệnh nhanh hồi phục. 

Theo kinh nghiệm dân gian, lá xông hơi đã được sử dụng hàng ngàn năm để làm giảm Cảm mạo phong hàn giao mùa. Nhưng trong trường hợp bị cảm, không phải lúc nào bạn cũng có thể tìm được tất cả các loại thảo mộc và nước sôi cần thiết cho tình trạng bệnh. Bạn có thể chọn mua các loại tinh dầu thuốc được pha chế sẵn như: Tràm, Long não, Quế, Húng quế, Tinh dầu bạc hà. 

Chỉ cần pha với nước sôi để có lượng nước xông tương đương với một nồi nước xông hơi thảo dược vừa đơn giản lại đảm bảo hiệu quả trị bệnh. Các sản phẩm chứa tinh dầu thiên nhiên nên được ưu tiên sử dụng vì không chỉ lưu lại mùi thơm dễ chịu, tác dụng chữa bệnh mà còn rất an toàn cho người bệnh.

Khi mắc bệnh phong hàn – cảm mạo thường ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa của người bệnh khiến vai trò của cơ quan này bị giảm sút. Do đó, hãy tham khảo ý kiến ​​bác sĩ để thiết lập một chế độ ăn uống hợp lý giúp bạn nhanh chóng khỏi bệnh nhé!